VITAMIN B12 (KOBALAMIN)

B12 IN FOODVitamin B12 (kobalamin) predstavlja grupu srodnih jedinjenja – produkti korina koji imaju biološku (vitaminsku) aktivnost ciankobalamina. Važniji predstavnici ove grupe su ciankobalamin, oksikobalamin, akvakobalamin, metilkobalamin i C–dezoksiadenozilkobalamin.

Sva jedinjenja koja se odnose na vitamin B12 imaju složenu hemijsku strukturu. Oni se sastoje od cikličnog tetrapirolnog sistema korina s kovalentno vezanim atomom kobalta i nukleotidnog dela – 5,6-dimetilbenzimidazola, povezanog preko riboze sa korinskim prstenom, kao i sa atomom kobalta u α-položaju u odnosu na površinu korinskog prstena. Predstavnici grupe vitamina B12 razlikuju se jedan od drugoga prema hemijskim osobinama drugog liganda, koji je povezan sa atomom kobalta u β-položaju u odnosu na površinu prstena. Kod ciankobalamina ligand je cijano grupa (CN), kod oksikobalamina-metilna grupa (CH3) i kod dezoksi-adenozilkobalamina-5`-dezoksiadenozin, pripojen atomu kobalta preko 5-og ugljeničnog atoma dezoksiriboze.

Oksikobalamin je jedan od prirodnih oblika vitamina B12 i u tom obliku se on transportuje belančevinama krvi i deponuje u organizmu. Metilkobalamin (CH3B12) i 5`-dezoksiadenozilkobalamin (dAB12) su kofermentni oblici vitamina B12.

Vitamin B12 koji dospeva u organizam usvaja se u tankom crevu posle sjedinjavanja sa takozvanim “unutrašnjim faktorom” Kastla u želucu. Ovaj glikoproteid produciran od strane ćelija koje oblažu želudac obrazuje sa vitaminom B12 kompleks sposoban da uzajamno deluje sa specifičnim receptorom na površini ćelija crevnog epitela, koji omogućava usvajanje vitamina. U otsustvu “unutrašnjih faktora” usvajanje vitamina B12 nije moguće.

Vitamin B12 u organizmu životinja i čoveka ima katalitičko učešće u dvema fermentativnim reakcijama. U obliku metilkobalamina on je koferment N5-metiltetrahidro-folat: homocisteinmetiltransferaze, koja katalizira resintezu metionina od homocisteina putem prenosa na njega metilne grupe iz N5-metiltetrahidrofolne kiseline. Ova reakcija ima izuzetno važnu ulogu u cikličnim pretvaranjima nezamenljive aminokiseline metionina, koja u obliku S-adenozilmetionina služi kao aktivni donator metilnih grupa u mnogim reakcijama metiliranja, najčešće u biosintezi adrenalina, fosfatidinholina, metiliranju belančevina i nukleinskih kiselina. Metionin, predajući svoju metilnu grupu, pretvara se u homocistein. Metiliranje homocisteina uz pomoć metilkobalamina i N5-metiltetrahidrofolata: homocisteinmetil-transferaze obezbeđuje reutilizaciju homocisteina i njegovo pretvaranje u početno jedinjenje ciklusa – metionin, koji može ponovo biti iskorišćen kako za biosintezu belančevina tako i za procese metiliranja. Istovremeno ova reakcija omogućava neprekidno uvođenje u ciklus novih metilnih grupa, dopremanih N5-metiltetrahidrofolnom kiselinom iz različitih metaboličkih izvora.

Drugi kofermentni oblik vitamina B12-dezoksiadenozilkobalamin-neophodan je za funkcionisanje metilmalonil-KoA-mutaze, koja katalizira izomerizaciju metilmalonske kiseline u jantarnu u obliku odgovarajućih acilnih produkata kofermenta A. Ova reakcija je jedan od neophodnih zaključnih etapa prilikom oksidacije masnih kiselina sa neparnim brojem atoma ugljenika ili razgranatom strukturom, u sporednom lancu holesterina ugljeničnog skeleta aminokiselina valina, izoleucina, treonina i metionina, kao i pri oksidaciji propionske kiseline, producirane mikroflorom creva koja omogućava pretvaranje pri tom obrazovanih trougljeničnih i razgranatih fragmenata u jantarnu kiselinu, oksidiranu dalje u ciklusu trikarbonskih kiselina.

Nedostatak vitamina B12 dovodi do teških poremećaja procesa stvaranja krvi, naruša-vanju nervnog sistema i organa za varenje. Dolazi do razvoja hiperhromne makrocitarne (megaloblastične) anemije, leukopenije i trombocitopenije. Dolazi do razvoja funikularne mieloze (deformacija zadnjih i bočnih stubova kičmene moždine), koja dovodi do parestezije, paralize i poremećaja funkcije organa karlice. Kod organa za varenje dolazi do gubitka apetita, pojave glositisa, ahilije, poremećaja motorike creva.

Osnovni uzrok nedostatka vitamina B12 je najčešće poremećaj njegovog usvajanja i utilizacije, usled različitih uzroka: poremećaj sinteze i sekrecije “unutrašnjih faktora” Kastla pri atrofiji sluznice želuca i njegove resekcije; pojava antitela na “unutrašnji faktor” i ćelija koje on stvara; odstranjivanje tankog creva ili njegovog dela; hronični enterokolitisi, spru, invazija crevnih parazita, koji troše vitamin B12. Posebnu grupu čine urođeni, genetski uslovljeni defekti sinteze i strukture “unutrašnjeg faktora”, ćelijskih receptora koji učestvuju u usvajanju vitamina B12 i belančevina koje ga transportuju (transkobalamini I i II).

Nedostatak vitamina B12 alimentarnog porekla razvija se pri dugotrajnom neunošenju proizvoda životinjskog porekla, najčešće kod vegetarijanaca. Nedostatak vitamina B12 može se pojaviti i kod trudnica i osoba koje pate od hroničnog alkoholizma.

Nedostatak vitamina B12 karakteriše pad njegove koncentracije u serumu krvi manje od 150ng/ml, njegovim izbacivanjem sa mokraćom u toku dana u količini manjoj od 0,02mkg i pojavom formiminoglutaminske kiseline u mokraći posle opterećenja histidinom.

Jedna od osnovnih metoda za određivanje obezbeđenosti organizma vitaminom B12 je-određivanje njegove koncentracije u serumu krvi, čija norma iznosi 150-900pg/ml. Koncentracija vitamina može biti određena mikrobiološki s iskorišćenjem test-organizma Escherichia coli 113-3. Poslednjih godina u tom cilju široko se primenjuju metode radiokonkurentnog povezivanja sa iskorišćenjem “unutrašnjeg faktora” ili transkobalamina II.

Drugi test za procenjivanje obezbeđenosti organizma vitaminom B12 je određivanje dnevne ekskrecije metilmalonske kiseline. Njen nivo naglo raste usled sniženja aktivnosti metilmalonil-KoA-mutaze, koja zavisi od dezoksiadenozilkobalamina. Za određivanje metil-malonske kiseline koriste se metode gasne hromatografije ili hromatografije tečnošću pod visokim pritiskom sa mas-spektrometrijom u nastavku.

Kako je čest uzrok deficita vitamina B12 poremećaj njegovog usvajanja, važan dijagnostički značaj imaju testovi koji procenjuju stanje tog procesa (test Šilinga sa obeleženim ciankobalaminom).

Količine koje se preporučuju treba da budu dovoljne ne samo zbog sprečavanja pojave anemije, nego i radi stvaranja rezervi vitamina u jetri. U skladu sa preporukama u Rusiji, kod dece od rođenja do 10god. starosti ova vrednost postepeno raste od 0,3 do 2mkg/dan. Za ostale starosne grupe – 3mkg/dan, za trudnice i dojilje povećava se do 4mkg/dan.

Od prehrambenih proizvoda glavni izvori kobalamina za čoveka su proizvodi životinjskog porekla: meso, jetra, bubrezi, mladi neslani sir i sir. Iako mnogi tvrde suprotno, vitamina B12 može biti i u namirnicama biljnog porekla, uglavnom korenastog povrća, u kojima se nalazi u tragovima.

Od BAD-a kompanije “Vision International People Group” vitamin B12 ulazi u sastav biološki aktivnih dodataka uz ishranu:

 

Share This